محصولی خاص و منحصر به فرد از ایلام بر پایه بلغور گندم و دوغ چکیده با ترکیب متنوع و دلخواه به صورت سوپ و آش تهیه میشود.
قرص ترخینه خشک در تابستان تهیه میشود.
مقدمات تهیه قرص ترخینه برای ما حدودا یک ماه زمان میبرد.
گندم مورد نیاز ترخینه موقع برداشت از سر مزرعه بر اساس دو فاکتور: تمیزی و شیره دار بودنش به صورت خاص خریداری و با وسواس تمیز، شسته و آسیاب میکنیم.
دوغ را داخل مشک میریزیم و روزانه مشک را جابجا و شستشو می دهیم و به آن دوغ جدید اضافه می کنیم و بعد حدود ده روز دوغ چکیده، ترش را با بلغور و محتویات مورد علاقه را به خوبی باهم مخلوط می کنیم و درقابلمه را پلمپ می کنیم، در جایی خنک(ترجیحا روبروی کولر)با ملحفه گرم و تمیز به مدت حداقل سه روز رویش را می پوشانیم.فقط روزانه در قابلمه را باز می کنیم به هم می زنیم و از نظر خشکی و آبکی بودن بررسی می کنیم اگر خشک بودبه مقدار مورد نیاز دوغ چکیده ترش اضافه می کنیم و باز در قابلمه را پلمپ می کنیم و رویش را ملحفه تمیز می پوشانیم.
طی این سه روز حبابهایی از مواد بیرون می زند و مواد پف می کنند ومواد ترخینه ترشتر می شود.
بعد سه روز پونه تازه شستهشده را روی یک دستمال تمیز و ترجیحا روی حصیر یا سطحی که به خوبی هوا در زیر آن جریان داشته باشد پهن می کنیم.
مواد ترخینه را به خوبی زیرورو می کنیم و به اندازه و سلیقه دلخواه قرص هایی از آن را روی پونه ها می گذاریم تا با نور و گرمای آفتاب تابستان خشک شود.
روز بعد به آرامی ترخینه را پشت و رو می کنیم و هر وقت به خوبی خشک شدند جمعآوری و برای استفاده زمستان ذخیره می کنیم.
محتویاتی که بر اساس ذائقه می توان یک یا چندین قلم را به ترکیب سوپ یا آش ترخینه خشک افزود:
حبوبات: ماش از قدیم پایه سوپ و آش ترخینه بوده دال عدس،عدس، نخود لوبیا …
سبزیجات: سبزی های کوهی خاص زاگرس،برگ چقندر، اسفناج، جعفری، گشنیز، تره، گوجه فرنگی، آویشن، سیر رنده شده،هویج …
ادویه ها: نمک فلفل زردچوبه ..
سوپ یا آش ترخینه اغلب با پیاز داغ و سیرداغ سرو می شود.
نوش جان